Giải quyết khối lượng lớn công việc trong công tác kiểm tra

Tại các đơn vị BHXH quản lý số lượng lớn doanh nghiệp tham gia BHXH, BHYT như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, TP. Đà Nẵng, Đồng Nai… kiểm tra đang là khối lượng công việc "khổng lồ", trong khi nhân sự cho công tác này còn khá hạn chế. Thông tư số 126/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính sẽ giải quyết được vấn đề này.

Thông tư số 126/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính góp phần ngăn chặn từ sớm, từ xa vi phạm Luật BHXH, BHYT.

Đơn cử tại TP. Hồ Chí Minh, Giám đốc BHXH Thành phố Lò Quân Hiệp cho biết, đến nay, toàn Thành phố có trên 13,2 triệu người tham gia BHXH, BHYT, tăng 13,93% so với năm 2024.

Trước số lượng người tham gia BHXH, BHYT ngày càng tăng cao, để đảm bảo quyền lợi BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động, BHXH Thành phố chủ động xây dựng và triển khai Kế hoạch công tác thanh tra, kiểm tra năm 2025. Kết quả, năm 2025, tổ chức thực hiện thanh tra, kiểm tra đối chiếu trên 2.624 doanh nghiệp. Qua đó, lập biên bản vi phạm hành chính 69 đơn vị với tổng số tiền xử phạt trên 6,6 tỷ đồng, tổng số tiền chậm nộp căn cứ xử phạt trên 38,6 tỷ đồng. Có 13 đơn vị chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền phạt đã nộp là 1,2 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, để bảo vệ quyền lợi cho người lao động, BHXH TP. Hồ Chí Minh đã gửi văn bản đôn đốc đến 18.509 doanh nghiệp chậm đóng, chưa thực hiện đúng thời gian quy định, với tổng số tiền nợ trên 3.000 tỷ đồng. Thành lập 35 Tổ công tác cùng với đại diện các cơ quan Công an, Thuế và các ban ngành có liên quan triển khai làm việc trực tiếp tại 2.034 doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm đóng BHXH, BHYT, BHTN theo quy định.

Kết quả có trên 8.700 doanh nghiệp khắc phục với tổng số tiền trên 519 tỷ đồng (trong đó có 5.801 doanh nghiệp đã khắc phục hoàn toàn tiền chậm đóng với tổng số tiền trên 263 tỷ đồng. Có 2.958 doanh nghiệp khắc phục một phần, với số tiền đã nộp 257 tỷ đồng).

Tương tự, tại TP. Đà Nẵng, Giám đốc BHXH Thành phố Nguyễn Trí Đại thông tin, năm 2025, toàn Thành phố có 578.836 người tham gia BHXH, chiếm 41,5% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia. Có 2.679.106 người tham gia BHYT, tỷ lệ bao phủ toàn dân đạt 93,5%. Số người tham gia BHXH, BHYT liên tục tăng qua các năm.

Tuy nhiên, tình trạng chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN; sự biến động của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ; tình trạng thay đổi lao động thường xuyên, thậm chí có đơn vị ngừng hoạt động, giải thể nhưng vẫn còn số tiền nợ, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động đang gây khó khăn trong quản lý doanh nghiệp về lĩnh vực BHXH, BHYT.

Trong khi đó quy mô quản lý của cơ quan BHXH trên địa bàn ngày càng lớn. Hiện BHXH TP. Đà Nẵng đang quản lý 23.811 đơn vị sử dụng lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN.

Năm 2025, BHXH TP. Đà Nẵng đã ký hợp đồng với 112 cơ sở khám, chữa bệnh BHYT, trong đó có 52 cơ sở công lập và 60 cơ sở ngoài công lập. Trong năm đã chi trả cho 7.308.958 lượt khám, chữa bệnh với tổng chi phí là 6.030 tỷ đồng, chiếm 101,81% so dự toán giao (tương ứng vượt 104 tỷ đồng).

Theo ông Nguyễn Trí Đại đây là một khối lượng công việc rất lớn, trong khi lực lượng cán bộ trực tiếp làm công tác kiểm tra của cơ quan BHXH TP. Đà Nẵng còn hạn chế về số lượng.

Vì vậy theo ông Đại, nếu vẫn áp dụng cách làm kiểm tra theo phương thức truyền thống, dàn trải, chủ yếu dựa vào kiểm tra trực tiếp và xử lý khi vi phạm đã phát sinh thì sẽ khó bao quát hết, vừa tạo áp lực cho cơ quan quản lý, vừa gây tốn kém thời gian, nguồn lực cho doanh nghiệp và các cơ sở khám, chữa bệnh. Chính vì vậy, yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra không chỉ là yêu cầu từ thực tiễn quản lý, mà còn là đòi hỏi tất yếu để nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước về BHXH.

Kiểm tra từ xa

Trước hạn chế trên, Thông tư số 126/2025/TT-BTC của Bộ Tài Chính đã được ban hành. Nói về những điểm mới của thông tư này, Trưởng phòng Kiểm tra BHXH TP. Hồ Chí Minh Hồ Hải Luận cho biết, một trong những điểm mới của Thông tư số 126/2025/TT-BTC đó là phương thức kiểm tra từ xa được áp dụng đối với đơn vị sử dụng lao động có dấu hiệu vi phạm về đóng BHXH, BHYT, BHTN theo quy định tại khoản 1 Điều 38 và điểm đ, điểm e khoản 1 điều 39 Luật BHXH số 41/2024/QH/15; khoản 1 Điều 48a, điểm c khoản 1 Điều 48b Luật BHYT số 25/2008/QH12 được sửa đổi bổ sung bởi Luật số 46/2014/QH13, Luật số 51/2024/QH15, thực hiện đối với đơn vị đang giao dịch điện tử với cơ quan BHXH.

Thông tư số 126/2025/TT-BTC góp phần bảo vệ quyền lợi cho người lao động một cách tốt nhất trong lĩnh vực BHXH, BHYT.

Theo đó, Thông tư số 126/2025/TT-BTC yêu cầu việc lựa chọn đối tượng kiểm tra phải căn cứ vào những dấu hiệu cụ thể, như chênh lệch lao động giữa kê khai thuế và tham gia BHXH, mức tiền lương đóng BHXH chưa phù hợp với thu nhập thực tế, tình trạng chậm đóng kéo dài hoặc những bất thường trong hồ sơ hưởng chế độ, sử dụng quỹ BHXH. Việc chuyển từ kiểm tra từ xa sang trực tiếp được thể hiện bằng quyết định và gửi cho đối tượng kiểm tra, các cá nhân, tổ chức có liên quan (mẫu số 12/KT). Việc quản lý, lưu trữ hồ sơ, tài liệu điện tử được thực hiện theo quy định tại Luật Lưu trữ và các văn bản có liên quan.

Ông Nguyễn Trí Đại cũng cho biết, Thông tư số 126/2025/TT-BTC cho thấy sự đổi mới trong cách tiếp cận đối với công tác quản lý trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN. Nếu như trước đây, kiểm tra là đến kiểm tra trực tiếp tại đơn vị, doanh nghiệp, thì Thông tư số 126/2025/TT-BTC đã chuyển đổi sang mô hình giám sát bằng dữ liệu, phân tích, đánh giá việc chấp hành pháp luật BHXH, BHYT, BHTN của đơn vị, doanh nghiệp và phân loại mức độ rủi ro. Từ đó đưa ra cảnh báo sớm, rồi mới quyết định kiểm tra trực tiếp khi thật sự cần thiết. Điều này phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và quản lý hiện đại.

Thông tư không nằm ở việc "tăng kiểm tra", mà ở cách thức kiểm tra, chuyển từ phương thức kiểm tra trực tiếp, dàn trải sang phương thức kiểm tra từ xa và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ ngay từ sớm. Điều này thể hiện rất rõ quan điểm của Nhà nước trong giai đoạn hiện nay là quản lý phải hiện đại, minh bạch, có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời tạo điều kiện để các đơn vị, doanh nghiệp chấp hành

Cũng theo ông Đại, Thông tư số 126/2025/TT-BTC cho phép cơ quan BHXH chuyển mạnh từ kiểm tra bị động sang chủ động, từ "hậu kiểm" sang phòng ngừa rủi ro; ứng dụng dữ liệu, phân tích, đánh giá để lựa chọn đúng đối tượng, đúng thời điểm cần kiểm tra. Qua đó, vừa sử dụng hiệu quả nguồn lực cán bộ, vừa kịp thời cảnh báo, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Kiểm tra từ xa giúp cơ quan BHXH tập trung thời gian cho những trường hợp thật sự cần kiểm tra trực tiếp. Đây là cách làm mềm dẻo nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật trong thực hiện chính sách BHXH, BHYT, BHTN.

Đối với doanh nghiệp, điều này giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí và tâm lý e ngại khi làm việc với cơ quan quản lý. Với những đơn vị có hồ sơ đầy đủ, cung cấp đúng thời hạn, thì việc kiểm tra có thể kết thúc nhanh chóng, không ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.