Hướng tới thu hẹp khoảng cách về lương hưu

16/03/2020 07:50 AM


Hiện mức lương hưu giữa những người về hưu cùng thời điểm có sự chênh lệch lớn giữa các khu vực. Vì vậy, việc thực thi Nghị quyết số 28-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về cải cách chính sách BHXH sẽ hướng tới điều chỉnh giữa người hưởng lương hưu cao và thấp một cách công bằng, hợp lý.

Bất cập trong chính sách lương hưu

Theo ông Phạm Minh Huân- nguyên Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH, chế độ lương hưu hiện nay có nhiều bất cập do việc tham gia đóng BHXH khác nhau ở từng giai đoạn, cộng với sự trượt giá của đồng tiền làm cho khoảng cách đóng-hưởng chênh lệch hơn. Vì vậy, Bộ LĐ-TB&XH mới đây đã đề xuất phương án điều chỉnh lương hưu cho phù hợp với tình hình thực tế. Song nếu nói điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ giữa người hưởng cao và người hưởng thấp sẽ dễ gây hiểu nhầm, vì nguyên tắc của BHXH là đóng nhiều hưởng nhiều, đóng ít hưởng ít. 

Chi trả lương hưu cho người nghỉ hưu

Cũng theo ông Phạm Minh Huân, lương hưu là khoản thụ hưởng của NLĐ sau nhiều năm đóng BHXH, không thể bắt người hưởng cao chia sẻ cho người hưởng thấp được. Chính vì vậy, phương án điều chỉnh phải là khắc phục những điều bất hợp lý của các thời kỳ nghỉ hưu trước, giảm dần khoảng cách hưởng cao thấp giữa các thời kỳ. Đơn cử, cùng với chức danh giám đốc của một DN, nhưng người nghỉ hưu trước lại đang có mức lương hưu thấp hơn người về sau. Nguyên nhân là do, người về trước đóng thấp hơn do mặt bằng tiền lương thời điểm đó thấp hơn, thêm vào đó chế độ nâng bậc lương cũng khác (trước đây chỉ cho phép 20% nâng lương). Còn thời điểm hiện tại, mặt bằng tiền lương đã tăng lên, cơ chế nâng bậc lương cũng được điều chỉnh theo hạn định 3 năm một lần. Vì thế, cùng một chức vụ, cùng chế độ đóng BHXH nhưng những người nghỉ hưu ở thời kỳ trước có mức lương thấp, gây ra sự bức xúc, so sánh với nhau.

 Do vậy, ông Huân cho rằng, đề án điều chỉnh lương hưu lần này phải khắc phục được những hạn chế trên, không tạo sự chênh lệch quá mức, gây bức xúc trong xã hội. “Theo đó, có thể điều chỉnh theo hướng chia thành nhiều mốc thời gian cụ thể. Ví dụ, lương cơ bản hằng năm tăng 7% thì mức điều chỉnh với những người nghỉ hưu trước năm 1995 sẽ tăng thêm cao hơn là 8-9%, còn với những người nghỉ hưu ở giai đoạn sau thì điều chỉnh tỷ lệ hưởng thấp hơn là 5-6%; số tiền này do quỹ BHXH tự cân đối chi trả”- ông Huân đề xuất.

 Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, tính đến hết tháng 10/2019, cả nước có hơn 2,54 triệu người hưởng lương hưu, với mức lương bình quân hơn 4,9 triệu đồng/người/tháng. Trong đó, mức lương hưu thấp nhất là 346.700 đồng/người/tháng, mức lương hưu cao nhất là hơn 116 triệu đồng/người/tháng; số người hưởng lương hưu dưới mức lương bình quân là hơn 1,6 triệu người và số người hưởng trên mức lương bình quân là hơn 928.000 người. Đặc biệt, có 9 người hưởng mức lương hưu bình quân trên 68,8 triệu đồng đều thuộc khối DN. Số người hưởng lương hưu cao chủ yếu thuộc khu vực DN, do những người này khi còn làm việc có mức đóng BHXH trên cơ sở mức lương cao và hầu hết từng là lãnh đạo DN nghỉ hưu.

 Ông Mai Đức Chính- nguyên Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam cũng cho rằng, Luật BHXH hiện đã có quy định khống chế mức trần tối đa NLĐ có thể đóng BHXH là không quá 20 tháng tiền lương cơ bản. Theo đó, tháng 7/2020, lương cơ sở sẽ được tăng lên 1,6 triệu đồng/tháng thì mức đóng BHXH tối đa sẽ không quá 32 triệu đồng/người/tháng. Lương hưu sẽ vẫn tính theo nguyên tắc đóng-hưởng khi người tham gia đóng BHXH đủ thời gian với nữ là 30 năm, nam 35 năm sẽ được hưởng 75% của mức lương đóng BHXH cả quá trình. “Với cách khống chế mức sàn tối thiểu và mức trần tối đa, NLĐ vẫn hưởng mức lương hưu theo nguyên tắc đóng-hưởng, đóng cao hưởng cao, đóng thấp hưởng thấp nhưng không còn khoảng cách cao-thấp quá lớn”- ông Chính nói.

 Giảm dần khoảng cách

 Nhận định về đề án điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ giữa người hưởng cao và thấp, ông Mạc Văn Tiến- nguyên Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục nghề nghiệp (Bộ LĐ-TB&XH) cho rằng, lương hưu là dựa trên nguyên tắc đóng-hưởng, người đóng nhiều hưởng nhiều, người đóng ít hưởng ít nên không thể chia sẻ được. Ông Tiến cũng chỉ rõ, lương hưu là phần được thụ hưởng từ khoản tiền BHXH đã đóng góp trong quá khứ, không phải khoản đóng góp ở thời hiện tại nên không thể bắt người đã đóng BHXH chia sẻ mà chỉ có thể điều chỉnh theo hướng chia sẻ mức đóng BHXH, rút ngắn dần khoảng cách chênh lệch cao thấp.

 “Kinh nghiệm từ một số nước đã làm là điều chỉnh mức đóng BHXH theo hạn mức quy định. Ví dụ, những người có thu nhập cao cũng chỉ được đóng BHXH ở một mức nhất định, không được tham gia ở mức quá cao. Trường hợp muốn đóng BHXH cao hơn quy định thì có thể tham gia BH thương mại, BH hưu trí bổ sung và phải chấp nhận đóng thuế cao hơn”- ông Tiến dẫn chứng.

 Trong khi đó, theo ông Phạm Minh Huân, hướng điều chỉnh lương hưu độc lập tương đối trong mối tương quan với tiền lương của người đang làm việc, từ đó thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ. Điều này đã được quy định tại Luật BHXH năm 2016, nhưng tới nay chưa thực hiện được. Và theo quy định hiện hành, lương hưu sẽ được điều chỉnh tương đương với mức điều chỉnh lương cơ bản. Tuy nhiên, tới đây sẽ hướng tới việc nghiên cứu điều chỉnh lương hưu độc lập với lương cơ bản. Mức lương hưu được điều chỉnh sẽ dựa trên nhiều yếu tố như: Chỉ số CPI, tốc độ tăng trưởng kinh tế, khả năng tích lũy của quỹ BHXH.

 “Việc này cũng còn phải bàn nhiều và cần phải có thời gian. Nói rằng lương công chức tăng 6% nhưng lương hưu trí chỉ tăng 5% sẽ rất khó. Trên thực tế, mức hưởng lương hưu của người hưu trí hiện nay rất thấp, nhiều trường hợp đời sống còn khó khăn. Vì thế, khi điều chỉnh cũng phải tính toán, cân nhắc thận trọng”- ông Huân nhấn mạnh.

 Chia sẻ về vấn đề này, ông Bùi Sỹ Lợi- Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho biết: “Chính sách BHXH thay đổi từ đơn tầng sang đa tầng (3 tầng). Tầng thứ nhất là đảm bảo mức an sinh xã hội tối thiểu cho người dân và đảm bảo độ bao phủ BHXH toàn dân. Tầng thứ hai là theo chính sách có đóng có hưởng, đóng cao hưởng cao, đóng thấp hưởng thấp (tức là theo nguyên tắc đóng-hưởng)- trong tầng này phải được thực hiện minh bạch, NLĐ có tài khoản cá nhân để theo dõi đóng góp (hiện nay DN đóng 14% và NLĐ đóng 8%). Tầng thứ ba là hưu trí bổ sung, DN và NLĐ có điều kiện sẽ đóng thêm tiền để khi NLĐ về hưu có thêm thu nhập.

 “Bên cạnh đó, chính sách BHXH lần này có sự chia sẻ trong hệ thống BHXH, các thế hệ chia sẻ cho nhau. Hiện nay, ở nước ta có khoảng 200.000 người có tiền lương hưu từ 10 triệu đồng trở lên. Những người lương hưu quá cao và ở mức cao hơn trung bình nên có sự chia sẻ cho những người có mức lương hưu thấp hơn, giảm bớt khoảng cách giàu nghèo đối với những người về hưu. Đây chính là nguyên tắc chia sẻ trong hệ thống BHXH…”- ông Bùi Sỹ Lợi cho biết.

 Nguyệt Hà

Theo quy định của Luật BHXH, khi nghỉ hưu trước tuổi, NLĐ sẽ bị giảm tỷ lệ hưởng lương hưu theo số năm nghỉ trước. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp pháp luật cho phép NLĐ nghỉ hưu trước tuổi mà không bị giảm trừ. Cụ thể gồm: Lao động nam từ đủ 55-60 tuổi, nữ từ đủ 50-55 tuổi và có đủ 15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Y tế ban hành hoặc có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên. NLĐ từ đủ 50-55 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH trở lên mà trong đó có đủ 15 năm làm công việc khai thác than trong hầm lò. Người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp. CBCCVC thuộc diện tinh giản biên chế đủ 50-55 tuổi đối với nam, đủ 45-50 tuổi đối với nữ, có 20 năm đóng BHXH trở lên mà trong đó có đủ 15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Y tế ban hành hoặc có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên. CBCCVC thuộc diện tinh giản biên chế đủ 55-60 tuổi đối với nam, đủ 50-55 tuổi đối với nữ và có 20 năm đóng BHXH trở lên

Nguyệt Hà